Atatürk’ün Öncülüğünde Kastamonu’da Doğan Sümerbank Fabrikası

Kastamonu’nun Taşköprü ilçesinde 1933 yılında kurulan Sümerbank Kendir Fabrikası, Türkiye’nin sanayi hamleleri arasında dikkat çeken yapılar arasında yer almıştır. Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk’ün bizzat adını verdiği bu sanayi kuruluşu, çağdaş Türkiye’nin ekonomik kalkınma hamlesinin sembollerinden biri olarak dikkat çekiyor.

Milli Sanayileşmenin Taşköprü Ayağı

Cumhuriyetin ilk yıllarında, ülkenin yerli kaynaklarını değerlendirmek ve temel sanayileri kurmak amacıyla hayata geçirilen Sümerbank, 11 Temmuz 1933 tarihinde kuruldu. Kurumun temel hedefi, Türkiye’nin kalkınma sürecinde lokomotif bir rol üstlenmekti.

Taşköprü’de kurulan Kendir Fabrikası da Sümerbank çatısı altında, bu sanayi hamlesinin önemli bir halkası olarak hayata geçirildi. Kurulduğu dönemde önemli bir sanayi yatırımı olan fabrika, yıllar içinde önce Tekel Jüt İpliği Fabrikası’na dönüştü, ardından zamanla üretim faaliyetlerini sonlandırdı.

Fikrin Doğuşu ve Taşköprü’ye Kurulma Süreci

Kendir üretimi, Taşköprü’nün Gökırmak havzasında uzun yıllar boyunca önemli bir geçim kaynağıydı. Zor ve zahmetli olan kendir işçiliği, dönemin Cumhurbaşkanı İsmet İnönü’nün 1938 Kastamonu ziyareti sırasında dikkatini çekti ve fabrika kurulması fikri gündeme geldi.

İlk olarak İnebolu’da kurulması planlanan fabrika için uygun arazi bulunamayınca, Taşköprülü Hüseyin Alpdoğan Paşa devreye girerek Cumhurbaşkanı İnönü ile görüşüp fabrikanın Taşköprü’ye yapılmasını önerdi. Süreç, İkinci Dünya Savaşı nedeniyle uzadı ancak 6 Nisan 1945’te ihale edildi ve 2 Haziran 1945’te temeli atıldı. 9 Nisan 1947’de deneme üretimine başlandı.

Verimli Çalışmadı, Zarar Etti

Kuruluşundan itibaren yılda ortalama 1600-2200 ton arasında kendir alımı yapan fabrika, kapasitesinin altında üretim yaptığı için her yıl zarar etti. Sümerbank, 1949’da kendir işlemede faaliyetleri durdurdu ve 1951’e kadar fabrikanın kapanması kararlaştırıldı. Aynı yıl, sicim ve kanaviçe üretimine odaklanan küçük bir işletme açıldı. Ancak bu da zarar etmeye devam etti ve 1976 yılına gelindiğinde öz kaynaklarını tüketti.

Kapanış ve Miras

1985’te 391 işçi ve 35 memurla çalışan fabrika, 1995’te TEKEL bünyesine geçti. Ancak düşük üretim kapasitesi ve ekonomik açıdan sürdürülebilir olmaması nedeniyle fabrika, 2004 yılında tamamen faaliyetine son verdi.

Yeni Bir Dönüşüm: Eğitim ve Sosyal Tesisler

Fabrikanın toplam 167 dönümlük arazisinin bir kısmı 2009 yılında Kastamonu Üniversitesi’ne tahsis edildi. Bu alanda, 2010 yılından itibaren Taşköprü Meslek Yüksekokulu faaliyet göstermeye başladı. Yaklaşık 3 bin öğrenci kapasitesine sahip okulun dışında, 65 dönümlük bölüm Taşköprü Belediyesi’ne devredilerek kadınlara yönelik spor alanları ve öğrenci yurdu gibi hizmetlerde kullanılmaya başlandı. 14 dönüm arazi Gençlik ve Spor Bakanlığı’na bağlı Kredi ve Yurtlar Kurumu’na verilirken, kalan 59 dönüm ise hâlen Özelleştirme İdaresi’nin kullanımında bulunuyor.

Yüksekokul olarak kullanılan ana bina ve yönetim binası ise tarihi nitelik taşıdığı için Anıtlar Kurulu tarafından tescillenmiş durumda.

Bangladeş’e Giden Makineler

Fabrikanın yakın tarihindeki unutulmaz olaylardan biri ise 2006 yılında yaşandı. Özelleştirme İdaresi tarafından satışa çıkarılan fabrika makineleri, alıcı firma tarafından Bangladeş’e sevk edildi. Bu durum, ilçe halkı için derin bir üzüntü kaynağı oldu ve hafızalara kazındı.

HABER: Hamza Sefa Yılmaz